Renoma

Dom Towarowy Renoma, przedwojenny Wertheim, funkcjonuje we Wrocławiu od prawie 80 lat. Budynek dzięki nieprzerwanej działalności oraz lokalizacji przy głównym ciągu handlowym w mieście od lat kolejnym pokoleniom Wrocławian znany jest jako miejsce zakupów.

Obecna nazwa budynku – Renoma – została wybrana przez samych mieszkańców Wrocławia w plebiscycie zorganizowanym na łamach Słowa Polskiego. Nazwę ten budynek otrzymał na początku lat 70-tych.

 

Początki Renomy

 

Dom Towarowy przy ulicy Świdnickiej został otwarty 2 kwietnia 1930 roku jako jeden z domów towarowych berlińskiej firmy Wertheim, która dysponowała w tym czasie największą siecią domów towarowych w Europie. Aby go zbudować właściciele musieli wyburzyć dobrze prosperujący hotel oraz dwanaście XIX-wiecznych kamienic znajdujących się na działce.

Budynek został wzniesiony według projektu prof. Hermanna Dernburga, którego koncepcja jednomyślnie zwyciężyła w rozpisanym w 1928 roku konkursie architektonicznym. W protokole konkursu podkreślono dobrze rozwiązane scalenie powierzchni handlowych na parterze oraz pomysłową propozycję przyszłej rozbudowy budynku, w kierunku pl. Czystego (ówcześnie Salvatorplatz).

Gmach budził powszechny podziw, stanowiąc ukoronowanie ewolucji wrocławskich domów handlowych. Budynek był powierzchniowo ponad 3-krotnie większy od innych wrocławskich obiektów handlowych tamtych czasów, był też największym budynkiem szkieletowym w Europie. Przerastał je również rozmachem wykonania. Ważąca 3800 ton konstrukcja szkieletowa została wykonana w specjalnie zbudowanej w tym celu Hucie Karola (Carlshütte) w Wałbrzychu, gięte szkło na witryny sprowadzono z Belgii, a do wykończenia elementów elewacji użyto płatkowego złota. Do współpracy przy projekcie zaproszono artystów – między innymi wykonali oni umieszczone na elewacji rzeźby głów – portrety ówczesnych rajców miejskich oraz kwiatony, a także zaprojektowali wystrój jednego z dwóch wewnętrznych dziedzińców (drugi zaprojektował sam Dernburg).

Budynek był dobrze widoczny z różnych kierunków, a dzięki jednorodnym elewacjom był łatwo rozpoznawalny przez klientów niezależnie od kierunku z jakiego przybywali. Miał sześć bocznych wejść i jedno główne od ulicy Świdnickiej. Dzięki małej liczbie podpór wewnętrznych udało się stworzyć duże sale sprzedaży. Wrażenie na kupujących robiły również nowoczesne windy, ruchome schody oraz dwa czterokondygnacyjne dziedzińce nakryte szklanymi świetlikami.

 

Lata 30-te i czas wojny

 

Przepych Wertheima nie trwał długo. Kryzys gospodarczy w Niemczech, dojście do władzy faszystów, a następnie Noc Kryształowa z 9 na 10 listopada 1938 roku przyniosły upadek handlu oraz prześladowania Żydów, w tym również rodziny Wertheimów. W 1939 roku zmuszono ich do sprzedaży budynku, a jego nowym właścicielem została państwowa firma AWAG (Allgemeine Warenhendelsgesellschaft mbH). Pod tą nazwą budynek funkcjonował do 1945 roku. Nowy właściciel zmienił nieco charakter budynku – ograniczono działalność handlową, rozbudowując zaplecze socjalne dla personelu i biura, a w miejscu luksusowej restauracji z tarasami widokowymi na miasto i panoramę Karkonoszy powstała kantyna dla żołnierzy.

12 marca 1945 r., budynek został zbombardowany i płonął przez kilka dni. Przetrwała jego stalowa konstrukcja zabezpieczona niepalnymi obudowami, a także ceramiczna powłoka elewacji.
Sama firma Wertheim nie podniosła się ze strat spowodowanych represjami faszystów oraz wojną. Po wojnie została wchłonięta przez koncern Hertie. Budynek wrocławskiej Renomy jest obecnie jedynym zachowanym i nadal funkcjonującym domem towarowym Wertheima, wybudowanym przed II wojną światową.

 

Po roku 1945

 

Zaraz po wojnie podjęto decyzję o odbudowie domu towarowego. Wyremontowano elewację, dachy, wnętrza dwóch pierwszych kondygnacji, wykonano stolarkę oraz oszklono witryny parteru. W 1947 r. wyremontowany parter budynku zaczął działać jako Powszechny Dom Towarowy – pierwsza wielkopowierzchniowa placówka handlowa otwarta po wojnie na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Powoli odnawiano kolejne poziomy – pierwsze piętro oddano w 1953 roku, natomiast drugie przygotowywano do użytkowania aż 15 lat. Dalsze kondygnacje zaczęto modernizować dopiero w drugiej połowie lat 70-tych (trzecie piętro oddano do użytku w 1977 r.; V i VI w latach 1984-85).
Od 1975 roku sklep stał się własnością państwowej firmy Domy Towarowe Centrum. W roku 1977 budynek został wpisany do rejestru zabytków jako sztandarowe dzieło europejskiego modernizmu. Zwrócono uwagę na ekspresyjną kompozycję, czytelny układ przestrzenny oraz prostą i funkcjonalną formę typową dla tego nurtu architektury.

Pierwsze poważniejsze modernizacje przeprowadzono w Renomie w latach 80-tych. Dotyczyły one głównie infrastruktury wewnętrznej i zaplecza budynku – przede wszystkim zostały zamontowane schody ruchome w obu dziedzińcach. Jednak wojenne zniszczenia oraz późniejsze, etapowe modernizacje przeprowadzone bez dbałości o zachowanie oryginalnego wyglądu i stylu, a także poważne zużycie techniczne samego budynku, doprowadziły do znacznego obniżenia jego standardu. Mimo to wielu wrocławian pamięta zapewne sceny, kiedy podnoszona była metalowa krata wejściowa (powoli unoszona „na korbę”), a część z oczekujących przeczołgiwała się pod nią, aby zdążyć na początek kolejki.

 

Po 1997 roku

 

Dom Towarowy Centrum – Renoma został sprywatyzowany w 1997 roku. Nowy właściciel Domy Towarowe Centrum S.A. przystąpił do zakrojonych na szeroką skalę prac remontowych i modernizacyjnych, których celem było podniesienie standardu użytkowego budynku i przywrócenie mu jego pierwotnego charakteru – eleganckiego domu towarowego.

Projekty zostały opracowane przez Pracownię Projektową Maćków (architekci: Zbigniew Maćków oraz Krystyna Kirschke i Paweł Kirschke), we współpracy z biurem TSR z Nowego Jorku oraz Estudio Zara z Barcelony. W pierwszym etapie dokonano przebudowy parteru oraz pierwszego i drugiego piętra, gdzie wzmocniono konstrukcję, wykonano nowe instalacje oraz wystrój wnętrz dla nowych sklepów na parterze i pierwszym piętrze. Zainstalowane zostały nowe windy i klimatyzacja.
W drugim etapie w 2001 roku zmodernizowano piwnice, w których powstał supermarket. Wykonano wtedy nowe windy panoramiczne i szereg urządzeń technicznych w piwnicach. Rewaloryzację fasad zewnętrznych rozpoczęło przeprowadzenie remontu zabytkowego wejścia głównego.